Едно видео со случка од скопско Водно ги разгоре социјалните мрежи. На видеото се гледа како пешак што се качува по патеките на Водно, запира велосипедист што вози на патеките каде што има пешаци и со тоа ја загрозува безбедноста.
Велосипедистот тоа го снима, а повикана е и полиција. Се развива расправија, во која пешакот бара од велосипедистот да се врати назад затоа што ја загрозува безбедноста.
Случката предизвика зајадливи реакции, исмевање на пешакот, кој дури стана „меме“ за маркетиншки цели.
За тоа што открива оваа случка, односно комуникацијата за неа на социјалните мрежи, разговаравме со комуникологот Сеад Џигал.
БИРН: Како родителот што предупредува на опасност на Водно, на социјалните мрежи стана „агресор“ и предмет на исмевање? Што, според вас, е причината за различните толкувања на социјалните мрежи, каде што многумина го прогласија за лошиот во ситуацијата поради неговиот тон, а наоѓаат изговори за момчето од другата страна, кој, патем снима?
Џигал: Oва е интересен случај, кој покажува како социјалните мрежи ги менуваат јавните дискусии, а воедно разоткрива мошне проблематични аспекти и од домашната култура. Комуниколошки гледано, родителот постапно стана агресор и предмет на исмевање затоа што момчето што го објави видеото наметна два битни комуникациски елементи: рамката на настанот, т.е. што се случило, и улогите во самиот настан, односно кој во таа случка каква улога имал. „Позитивната улога на протагонистот“, момчето, е сопоставена на „негативната улога на антагонистот“, родителот. Само момчето во видеото има глас што го интерпретира самиот настан, коментира и оценува кој каков е („слабото дете, кое само си вози и внимава“ наспроти „агресивниот и невоспитан возрасен родител, кој го нарушува текот на настаните“).
Камерата не ја пренесува реалноста, таа ја креира реалноста според тоа како е претставен настанот, од кој агол се прикажани актерите на тој настан и како се коментирани нивните реакции. Затоа родителот се перцепира како предизвикувач на конфликт и некој што го прекинал текот на возбудливото видео за возење со велосипед на падините на Водно.
Коментарите на социјалните мрежи покажаа дека медиумската култура и писменост навистина е слаба и многу влијае одредени ситуациски моменти (на пр. тонот на родителот и укорниот јазик кон момчето), наместо да се дискутираат на суштинско ниво, да се критикуваат и напаѓаат лични или ситуациски моменти од случката. Се покажува и слабата критичка свест во јавноста да се идентификуваат факти и аргументи, наспроти лични коментари, предубедувања, стереотипи и произволни коментари за тоа како ни изгледаат нештата.
БИРН: Наместо дебата за можните последици од велосипедисти по патеките наменети за пешаци, јавниот наратив преку видеата монтирани и дистрибуирани од велосипедистот се претвори во кампања за исмевање на родителот и неговите коментари за кумата што била повредена од велосипедист. Што говори ваквото комуницирање на пораките за нивото на општествените вредности?
Џигал: Во овој случај има една когнитивна дисонанца во домашната култура, каде што постои усвоено гледиште на сомничавост и скептицизам кон некој што има улога на авторитет и кажува како треба да се прави нешто. Во овој случај, „негативецот“ е автоматски идентификуван како родителот „кој во строг тон му кажува на момчето што да прави.“ Неговата порака дека „некој може да биде повреден“, вклучително и неговите деца, низ таква толкувачка рамка на нашиот колективен менталитет не добива на значење и поддршка. Повикот на одговорност предизвикува некаква контрапатерналистичка реакција, иако повикот на родителот има своја издржаност. Хуморот и исмевањето се користат како алатка за засилување на таквата реакција, но малку подлабински земено, веројатно се работи и за ситуација кога некој прави нешто исправно, кое самите не би се одважиле да го направиме, па таа нелагодност ја проектираме врз него и го исмеваме преку фиксација на некои детали (тонот, кумата).
Во делот за коментари потоа се отвора простор за некаков јавен перформанс на учесниците, односно луѓето не размислуваат отворено за сите аргументи на ситуацијата, туку сигнализираат групна припадност („И велосипедистите имаат права!“, „Децата се малтретираат, иако само сакаат да се забавуваат“ итн.). Наместо аргументација, се активира механизам за идентификација, каде припаѓаме? Јавната дискусија, во голема мера, е понесена од емоции и самопотврдување во групни идентитети. Комуникацијата се сведува на рафална размена на лични ставови наместо на промислена дискусија, каде што се мерат аргументите и зависно од тоа се води комуникацијата. Вистинска јавна дискусија за тоа како да се користат планинските патеки во близина на Водно бара сосема различни услови и начини за дискусија.
Покажуваме слаб колективен капацитет за важна тема со сопоставени аргументи како да се користи јавниот простор. Не успеваме да ја придвижиме комуникацијата кон корисна дебата за дефинирање на прилагодени норми и правила, кои би биле од јавен интерес. Наместо тоа, се развива расправија на лична основа за тоа кој каков е и што не е во ред со другиот со кој не се согласуваме.
БИРН: Откако видеото стана вирално, сега, не само што се користи како „меме“ на социјалните мрежи, туку различни компании и брендови го користат во маркетиншки цели. Што значи тоа за приватноста и дали на тоа може да се гледа како на форма за онлајн-вознемирување?
Џигал: Низ овој случај се разоткрива уште еден сериозен проблем со социјалните мрежи и локалната култура. Платформите, како Јутјуб, Тик-ток, Инстаграм и Фејсбук, предизвикуваат и наградуваат емоционалност и инстантно препознавање во која група сме, со кого сме, на чија страна сме, и во однос на тоа како треба да се однесуваме и јавно да комуницираме. Видеото е алгоритамски препознаено како содржина што предизвикува различни реакции и конфликт наспроти промислена и издржана дискусија за прописите за велосипедизам. Со тоа е предизвикан голем пораст во неговата онлајн-видливост. Социјалните мрежи влијаат различните ставови бргу да се групираат во антагонистички и исклучиви позиции за коментирање.
Користењето на виралното видео за маркетинг-промоција покажува уште еден сериозен проблем. Компаниите и брендовите многу бргу го окупираат јавниот простор и го диктираат текот на содржините што одговараат на нивните интереси. Кога брендовите и компаниите го користат ова видео за маркетинг, тие прават нешто суштински: го претвораат граѓанскиот конфликт во комерцијален ресурс за сопствена промоција.
Расправијата меѓу двајца учесници за тоа како да се користи јавниот простор станува материјал за креирање вредност за брендот. Едноставно кажано, корисниците креираат содржини, брендовите го монетизираат вниманието. Никој тука не ги прашал, ниту момчето, ниту родителот дали тие сакаат да бидат употребени за продавање производи, услуги или некакви вредности.
